Piątek z pieśnią II: „Jesienne odczucie” — słowa: Goethe, muzyka: Schoeck
Przez dziesięciolecia Kamienna Góra (dawniej Landeshut) znajdowała się na trasie odwiedzin wielu znamienitych, słynnych lub po prostu ciekawych osób. Wśród nich byli również poeci — co szczególnie mnie cieszy, gdyż bardzo cenię sobie lirykę. Dlatego w 2023 roku przygotowałem projekt badawczo-popularyzatorski „Poetyzowane. Liryczna czasoprzestrzeń Kamiennej Góry”. W 2026 roku podjąłem jego kontynuację na łamach „Kamienna Góra na 102!”, w cyklu „Piątek z pieśnią”. W drugim odcinku sięgam po jesienny wiersz Goethego, który odwiedził Kamienną Górę w 1790 roku. Do twórczości tego poety sięgnęli chyba niemal wszyscy muzycy tworzący pieśni! Zapraszam do poznania jego miłosnego wiersza „Herbstgefühl” w muzycznym opracowaniu mniej znanego szwajcarskiego kompozytora, aktywnego w I połowie XX wieku — Othmara Schoecka.
Ten odcinek dedykuję poetce Bożenie Mazur z Kamiennej Góry.
Między słowem a muzyką
Pieśni stanowią niezwykle istotny i piękny pomost między muzyką a słowem. Są niejako syntezą, echem pierwotnej jedności liryki i dźwięku. „Piątek z pieśnią” to mój subiektywny przegląd pieśni. Podstawowym kluczem wyboru utworów jest autor słów, a konkretnie — poeta, który odwiedził Kamienną Górę między XVII a XIX wiekiem.
Dzisiejszy wybór: Johann Wolfgang von Goethe
O wizycie, a w zasadzie kilku wizytach Goethego w Kamiennej Górze na przełomie sierpnia i września 1790 roku napisałem już na blogu długi artykuł — zapraszam TUTAJ. Przypomnę tylko, że jeden z najważniejszych poetów w dziejach był w Landeshut podczas swojej śląskiej wyprawy. Przejeżdżał przez nasze miasto kilka razy, a raz zatrzymał się tutaj na noc. Co więcej, wysłał z Kamiennej Góry list.
Wizyta Goethego to cenny historyczny epizod związany z wybitnym twórcą, który przybył w nasze strony. Mam plan, żeby dzieła tego twórcy jeszcze wróciły w tym cyklu.
Herbstgefühl – Jesienne uczucie
Teraz jednak wybrałem mniej znaną liryczną miniaturę wielkiego mistrza słowa. To wiersz napisany w 1775 roku, kilkanaście lat przed przyjazdem Goethego do Kamiennej Góry. Autor miał wówczas 26 lat. Jest to zatem dzieło bardzo młodego twórcy.
Wiersz jest bardzo nietypowy jak na czasy dawnej poezji, która charakteryzowała się rygorami poetyki. Tutaj nie znajdziemy rymów ani równej liczby sylab w każdym wersie. To bardzo swobodna refleksja, ujęta jednak w określone ramy wersyfikacyjne. Całość liczy 16 wersów poetyckiego zwierzenia.
Jego głównym tematem w pierwszej części są winogrona, pnące się po pergoli pod oknami. Ich widok wprawia podmiot liryczny w nostalgiczny nastrój, którego ujściem stają się łzy związane z niespełnioną miłością.
Choć wiersz nosi tytuł „Herbstgefühl” — „Jesienne uczucie” — nie ma w nim tradycyjnych jesiennych „akcesoriów”, takich jak opadające kolorowe liście, deszcz czy odlatujące ptaki. Pojawia się natomiast motyw owoców, które dojrzewają w ostatkach słońca i ciepła. Można to skojarzyć z miłością, która tli się jeszcze pomimo nadchodzących chłodów. Zwłaszcza że pojawia się motyw podlewania owoców łzami — niemal jakby płaczem przemywane były wspomnienia, które dzięki łzom stają się ponownie żywe i odczuwalne.
Gęściej zieleń się, listowie,
na winnej pergoli
pnącej się ku okiennicom!
Bujniej pęczniej,
bliźniacze grono, w dojrzałości
śmiałej i kraśnej po brzeg!
W matczynych promieniach słońca,
pożegnalnym blaskiem muskane
życiodajnego nieba,
owocem strojne;
wy, których księżyca dech
chłodnym czarem otula;
A roszą was, ach —
z tych oto oczu
pełnych rozbudzonej miłości
wezbrane łzy.
tłumaczenie: Robert Główczyk
Miniatura muzyczna
Muzykę do pieśni napisał m.in. Othmar Schoeck (ur. 1 września 1886 – 8 marca 1957) — dziś mało znany szwajcarski kompozytor i dyrygent. Znany był głównie jako kompozytor cyklów pieśni i oper. Pieśń znalazła się w cyklu „Lieder nach Gedichten von Goethe” op. 19a. Składa się on z 8 pieśni skomponowanych w latach 1909–1914. Są to tradycyjne romantyczne pieśni na głos z towarzyszeniem fortepianu.
zapraszam do odcinków cyklu:
PIĄTEK Z PIEŚNIĄ
opr. RG, przewodnik mapa blog Kamienna Góra na 102!
