Chlebowy zawijaniec, czyli precel – niezwykły symbol
Światowy Dzień Chleba obchodzimy co roku 16 października. Z tej okazji przyjrzyjmy się kilku ciekawostkom związanym z historią pieczywa w Kamiennej Górze. To przegląd zabytków, w których odnajdziemy ślady dawnych mistrzów piekarskich – od muzealnych pamiątek, przez wyposażenie kościoła, aż po dekoracje zabytkowych kamienic.
🥨Symbol piekarzy🥨
Precle i precelki to wdzięczny temat nie tylko kulinarny, ale i historyczny. Od średniowiecza są symbolem piekarzy, pojawiającym się na szyldach warsztatów oraz w symbolice cechów piekarskich. W przeciwieństwie do okrągłego obwarzanka precel ma charakterystyczny kształt zapętlonego sznurka, przypominający supeł lub kokardę. Niemiecka nazwa Brezel (ang. pretzel) może wywodzić się od łacińskich słów bracellus – „bransoletka” lub bracchiola – „małe ramiona”. Z powstaniem precla wiąże się legenda, według której miał być on podarunkiem dla dzieci modlących się w okresie postu. Wzmianki o preclach pochodzą już z XI wieku, a pierwsze znane ilustracje – z XIII stulecia. Z czasem charakterystyczny zawijaniec na dobre zadomowił się w symbolice piekarzy, także na Śląsku.
🥨Precel w muzealnych zbiorach🥨
W Muzeum Tkactwa w Kamiennej Górze można zobaczyć cenny zabytek z XVII wieku związany z miejscowym cechem piekarzy. To wilkom cechowy z 1676 roku – barokowy cynowy puchar, którego członkowie cechu używali podczas uroczystości.
Na ściance naczynia wyryto herb piekarzy: precel otoczony lwami. Na pokrywie umieszczono natomiast figurkę rycerza trzymającego tarczę z herbem Kamiennej Góry. Ten wyjątkowy przedmiot przypomina o znaczeniu, jakie rzemieślnicy i ich organizacje odgrywali niegdyś w życiu miasta.
🥨Złoty precel i lwy z mieczami🥨
Kolejnym interesującym zabytkiem jest barokowy kartusz herbowy piekarzy z pierwszej połowy XVIII wieku, znajdujący się w kościele pw. Matki Bożej Różańcowej. Pierwotnie zdobił emporę Kościoła Łaski. Po II wojnie światowej, wraz z wyposażeniem świątyni, został wywieziony do Warszawy. Do Kamiennej Góry wrócił niedawno dzięki staraniom proboszcza miejscowego kościoła.
Po pracach konserwatorskich przeprowadzonych przez pracownię Muzeum Tkactwa w Kamiennej Górze kartusz ponownie trafił na emporę świątyni.
Jego bogata dekoracja kryje wiele znaczeń. Obok złotego precla widzimy lwy trzymające miecze. Według specjalistów motyw ten może nawiązywać do udziału piekarzy w obronie Wiednia w XVII wieku oraz przywilejów nadanych cechom przez cesarza.
🥨Piekarska rywalizacja na kamiennogórskich fasadach🥨
Precle odnajdziemy również na reprezentacyjnych kamienicach z początku XX wieku. To ślady działalności dwóch konkurujących ze sobą mistrzów piekarskich: Heinricha Bradlera i Fritza Teichmanna.
Kamienica Heinricha Bradlera przy ul. Papieża Jana Pawła II, wzniesiona w 1903 roku, wyróżnia się secesyjną dekoracją. Na wykuszu umieszczono kartusz herbowy z preclem i lwami trzymającymi miecze. Motyw ten przypomina dekorację znaną z kartusza przechowywanego w kościele.
Z kolei na narożnej kamienicy przy ul. Waryńskiego, w której mieściła się dawna piekarnia Fritza Teichmanna, znajduje się kartusz z preclem nad wejściem. Budynek z 1911 roku zdobią neogotyckie detale i eklektyczne ornamenty. Co ciekawe, wciąż działa tu popularna piekarnia rzemieślnicza z własnym punktem sprzedaży.
🥨Smak historii🥨
Precel w Kamiennej Górze to coś więcej niż znak piekarskiego rzemiosła. Pojawia się na cynowym pucharze, barokowym kartuszu i fasadach kamienic, przypominając o dawnych mistrzach, ich ambicjach oraz miejscu, jakie zajmowali w miejskiej społeczności.
W Światowym Dniu Chleba warto więc spojrzeć na zabytkowe detale nieco uważniej. Czasem wystarczy jeden niewielki symbol, by odkryć fascynujący fragment historii miasta.
opr. RG / Kamienna Góra na 102!
