600 lat Wałbrzycha i kamiennogórski akcent u sąsiada
600 lat Wałbrzycha to dobry moment, by spojrzeć na naszego dużego sąsiada także z kamiennogórskiej perspektywy. Zwłaszcza że w samym sercu dzisiejszego Wałbrzycha znajduje się jeden z najcenniejszych zabytków miasta, którego autorem był wybitny architekt urodzony w Kamiennej Górze – Carl Gotthard Langhans.
Obchody 600-lecia Wałbrzycha przypadają na 2026 rok, a ich kulminacja zaplanowana została na weekend 12–13 września. Jubileusz nawiązuje do pierwszej znanej pisemnej wzmianki o miejscowości, pochodzącej z 1426 roku.
Dziś Wałbrzych jest jednym z najważniejszych miast Dolnego Śląska i aglomeracyjnym centrum południowej części województwa. Liczy niemal 100 tysięcy mieszkańców i jest zdecydowanie większy od Kamiennej Góry. Historia obu miast pokazuje jednak, że nie zawsze tak było.
Jeszcze pod koniec XVIII wieku i na początku XIX stulecia Kamienna Góra miała większe znaczenie gospodarcze i demograficzne niż Wałbrzych. Około 1800 roku w Waldenburgu mieszkało około 1540 osób, podczas gdy w Landeshut – około 3000 mieszkańców.
W drugiej połowie XIX wieku Wałbrzych wyprzedził Kamienną Górę, a pod koniec stulecia różnica była już wyraźna. W XX i XXI wieku proces ten jeszcze się pogłębił. Dziś Wałbrzych jest około sześciokrotnie ludniejszy od Kamiennej Góry. Ale zanim stał się przemysłową potęgą regionu, w jego centrum powstała budowla, która łączy Wałbrzych z Kamienną Górą w sposób szczególny.
W XVIII-wiecznym Wałbrzychu wzniesiono kościół ewangelicki, znany dziś jako Kościół Zbawiciela. Projekt powierzono jednemu z najwybitniejszych architektów śląskiego klasycyzmu – Carlowi Gotthardowi Langhansowi.
Budowę zakończono w 1788 roku. Langhans miał wówczas już ponad 50 lat i był uznanym w regionie architektem. Co ciekawe, właśnie w tym okresie jego kariera wchodziła w kolejną, niezwykle ważną fazę. Otrzymał zlecenie zaprojektowania swojego najsłynniejszego dzieła – Bramy Brandenburskiej w Berlinie. Dla nas szczególnie ważne jest jednak to, skąd Langhans pochodził. Carl Gotthard Langhans urodził się w 1732 roku w Kamiennej Górze, w rodzinie nauczyciela szkoły łacińskiej działającej przy Kościele Łaski.
Wałbrzyski Kościół Zbawiciela jest jednym z ciekawszych przykładów jego architektury. Harmonijna, klasycystyczna bryła i eleganckie proporcje sprawiają, że należy do najcenniejszych zabytków sakralnych miasta. Jego walory są dziś podkreślane również poprzez promocję obiektu jako „Perła Architektury Langhansa”.
Historia nie kończy się jednak na samym Langhansie. Podczas budowy kościoła w Wałbrzychu architekt współpracował z mistrzem budowlanym Leopoldem Niederäckerem, urodzonym w 1754 roku w Trutnovie. Niederäcker związał swoją działalność z Wałbrzychem i stał się uczniem oraz naśladowcą Langhansa. W samym Wałbrzychu pozostawił po sobie między innymi pałac Albertich, w którym mieści się dziś Muzeum Porcelany.
Niederäcker trafił również do Kamiennej Góry. Tutaj zaprojektował reprezentacyjny gmach resursy kupieckiej, określanej niekiedy mianem loży. Klasycystyczny budynek przy dzisiejszej ulicy Okrzei, choć obecnie pozostaje w ruinie, jest ważnym śladem architektonicznych związków obu miast.
I właśnie tutaj pojawia się niezwykle ciekawa symboliczna klamra. Urodzony w Kamiennej Górze Langhans zaprojektował reprezentacyjny kościół w Wałbrzychu. Jego uczeń i naśladowca, związany z Wałbrzychem Niederäcker, zaprojektował reprezentacyjną siedzibę kamiennogórskiego kupiectwa. Dwa miasta, dwa klasycystyczne budynki i dwóch architektów połączonych relacją mistrz–uczeń.
Jubileusz 600-lecia Wałbrzycha jest więc także dobrą okazją, by przypomnieć, że historia naszych miast nigdy nie rozwijała się całkowicie niezależnie.
Czego zatem życzyć Wałbrzychowi z okazji 600-lecia?
Przede wszystkim dalszego rozwoju – społecznego, gospodarczego i kulturalnego. A z perspektywy Kamiennej Góry można życzyć również jak najlepszej współpracy obu sąsiadujących miast. Wspólne dziedzictwo pokazuje, że między naszymi miastami od dawna istnieją znacznie silniejsze więzi, niż mogłoby się na pierwszy rzut oka wydawać.
opr. RG / Mapa Blog Przewodnik Kamienna Góra na 102!
