Kamienna Góra na dawnych wedutach. Jak zmieniało się miasto od XVIII do XX wieku?

Od XVIII-wiecznych panoram z murami miejskimi po przemysłowy krajobraz z kominami fabrycznymi – dawne weduty Kamiennej Góry to wyjątkowa podróż w czasie. Dzięki pracom wybitnych artystów możemy zobaczyć, jak na przestrzeni ponad 200 lat zmieniało się miasto i jego najważniejsze zabytki.



Kamienna Góra utrwalona przez artystów

Kamienna Góra od wieków inspirowała malarzy i rysowników, którzy uwieczniali jej panoramę w formie wedut – szczegółowych przedstawień miast i ich okolic. Zachowane prace pozwalają prześledzić rozwój miasta od XVIII wieku aż do pierwszej połowy XX wieku.

W galerii historycznych widoków można zobaczyć dzieła autorstwa:

  • Friedricha Bernharda Wernera (1690–1776)
  • Friedricha Gottloba Endlera (1763–1822)
  • Johanna Gottlieba Samuela Rösela (1768–1843)
  • Antonína Karla Balzera (1771–1807)
  • Friedricha Augusta Tittela (1782–1816)
  • Carla Friedricha Stuckarta
  • Ernsta Wilhelma Knippela (1811-1900)
  • Theodora Blätterbauera (1823-1906)
  • Karla Wilhelma Graena (1879–1943)
  • Friedricha Iwana (1889–1967)

Każda z tych prac stanowi nie tylko dzieło sztuki, ale również cenne źródło wiedzy o historii i wyglądzie Kamiennej Góry w różnych okresach jej dziejów.


Samuel Rösel, widok na Kamienną Górę z parku przy zamku Kreppelhof, rysunek z 1825, źródło: Staatliche Museen zu Berlin, Kupferstichkabinett (domena publiczna) 


Miasto, którego już nie ma

Najstarsze weduty autorstwa Friedricha Bernharda Wernera ukazują Kamienną Górę otoczoną murami miejskimi. Doskonale widoczne są dziś już nieistniejące fortyfikacje oraz wieże bram miejskich, które przez stulecia stanowiły ważny element obronny miasta.



Friedrich Bernhard Werner, "Scenographia Urbium Silesiae" - weduta Kamiennej Góry, około 1738, źródło: POLONA Biblioteka Narodowa (domena publiczna) 


Friedrich Bernhard Werner, "Topographia Silesiae", tom III, połowa XVIII wieku, źródło: Geheimes Staatsarchiv Preußischer Kulturbesitz (domena publiczna) 


weduta Kamiennej Góry, sztambuch z XVIII wieku, źródło: Muzeum Tkactwa w Kamiennej Górze 


weduta Kamiennej Góry, sztambuch z XVIII wieku, źródło: Muzeum Tkactwa w Kamiennej Górze 


weduta Kamiennej Góry, źródło: Muzeum Tkactwa w Kamiennej Górze 


weduta Kamiennej Góry, w: "Des Eckardtischen monathlichen Tage-Buchs" (1776), źródło: Sächsische Landesbibliothek – Staats- und Universitätsbibliothek Dresden (domena publiczna) 

Na wedutach z XVIII oraz pierwszej połowy XIX wieku uwagę przyciąga również wieża dawnego ratusza stojącego pośrodku rynku. Budowla ta nie przetrwała do naszych czasów, dlatego historyczne przedstawienia są jednym z nielicznych świadectw jej dawnego wyglądu.



Friedrich Gottlob Endler, weduta Kamiennej Góry, początek XIX wieku, źródło: Śląska Biblioteka Cyfrowa (domena publiczna) 


Carl Friedrich Stuckart, weduta Kamiennej Góry, początek XIX wieku, źródło: Śląska Biblioteka Cyfrowa (domena publiczna) 


Od miasta kupieckiego do ośrodka przemysłowego

Widoki z pierwszej połowy XX wieku pokazują zupełnie inną Kamienną Górę. Na panoramach pojawiają się liczne kominy fabryczne – symbol dynamicznego rozwoju przemysłu. Większość z nich nie istnieje już dzisiaj, dlatego dawne weduty są bezcennym zapisem przemysłowego krajobrazu miasta.




Friedrich August Tittel, rynek w Kamiennej Górze i weduta Kamiennej Góry, początek XIX wieku, źródło: Biblioteka Uniwersytetu Wrocławskiego Oddział Zbiorów Graficznych (domena publiczna) 


Stałe elementy krajobrazu

Choć Kamienna Góra na przestrzeni wieków wielokrotnie się zmieniała, na niemal wszystkich historycznych widokach można odnaleźć charakterystyczne punkty, które pozostają niezmienne.

Jednym z nich jest Kościół Łaski, który na najstarszych XVIII-wiecznych wedutach wyraźnie znajduje się jeszcze poza murami miejskimi. W tle niemal wszystkich panoram widoczna jest również Śnieżka – najwyższy szczyt Śląska i Sudetów, od wieków stanowiący naturalny punkt odniesienia dla krajobrazu regionu.


weduta Kamiennej Góry, połowa XIX wieku, źródło: Śląska Biblioteka Cyfrowa (domena publiczna) 


weduta Kamiennej Góry, połowa XIX wieku, w: 75-Jähriges Geschäftsjubiläum der Schlesische Textilwerke Methner & Frahne", źródło: Dolnośląska Biblioteka Cyfrowa (zbiory Politechniki Wrocławskiej)(domena publiczna) 


Ernst Wilhelm Knippel, weduta Kamiennej Góry od strony Daleszowa, źródło:  Śląska Biblioteka Cyfrowa (domena publiczna) 


Theodor Blätterbauer, weduta Kamiennej Góry, II połowa XIX wieku, w: "Schlesien. Eine Schilderung des Schlesierlandes von Dr. Franz Schroller" (1885), źródło: Śląska Biblioteka Cyfrowa (domena publiczna) 


weduta Kamiennej Góry, II połowa XIX wieku, zbiory Muzeum Śląskiego w Goerlitz 


weduta Kamiennej Góry, fragment pocztówki, przed 1904, zbiory Muzeum Narodowego we Wrocławiu (domena publiczna) 


weduta Kamiennej Góry, fragment pocztówki, koniec XIX w., zbiory Muzeum Narodowego we Wrocławiu (domena publiczna) 


weduta Kamiennej Góry, fragment pocztówki, przed 1903, zbiory Muzeum Narodowego we Wrocławiu (domena publiczna) 







Zapraszamy do galerii dawnych widoków

Historyczne weduty Kamiennej Góry to znacznie więcej niż piękne ilustracje. To niezwykłe świadectwo rozwoju miasta, pozwalające porównać jego dawny i współczesny wygląd oraz odkryć miejsca, których już dziś nie zobaczymy. Zachęcamy do obejrzenia galerii i odbycia wyjątkowej podróży przez ponad dwa stulecia historii Kamiennej Góry.



Karl Wilhelm Graen, weduta Kamiennej Góry, 1939, zbiory Muzeum Tkactwa w Kamiennej Górze 


Friedrich Iwan, weduta Kamiennej Góry, w: "Heimatbuch des Kreises Landeshut", 1929, źródło: POLONA Biblioteka Narodowa (domena publiczna) 


fragment reklamy firmy F.V. Grünfelda na łamach czasopisma "Schlesien" z 1925 roku, źródło: Śląska Biblioteka Cyfrowa (domena publiczna) 


Friedrich Iwan, weduta Kamiennej Góry, przed 1934, w: "Der Wanderer im Riesengebirge", źródło: Archiwum Państwowe we Wrocławiu. Oddział w Jeleniej Górze (domena publiczna)





opr. RG  / Mapa Przewodnik Kamienna Góra na 102! 

Popularne posty