600 lat od najazdu husytów na Kamienną Górę. Historia, która przetrwała w legendach i kamieniu
6 lipca Czesi obchodzą Święto Mistrza Jana Husa – reformatora religijnego, którego śmierć na stosie w 1415 roku zapoczątkowała jeden z najbardziej burzliwych okresów w dziejach Europy Środkowej. Dla mieszkańców Kamiennej Góry wydarzenia te mają jednak jeszcze jeden wymiar. Rok 2026 to 600. rocznica husyckiego najazdu na miasto i jego bohaterskiej obrony, która na trwałe zapisała się w lokalnej tradycji i pamięci.
Święto Mistrza Jana Husa (czes. Den upálení mistra Jana Husa) jest jednym z czeskich świąt państwowych obchodzonych corocznie 6 lipca. Upamiętnia Jana Husa – kaznodzieję i reformatora religijnego, który otwarcie krytykował nadużycia oraz korupcję w Kościele. Za swoje poglądy został uznany za heretyka i spalony na stosie podczas soboru w Konstancji 6 lipca 1415 roku.
Jego śmierć stała się impulsem do powstania ruchu husyckiego – radykalnego czeskiego ruchu religijno-społecznego, domagającego się reform. Z czasem ruch ten przerodził się w zbrojne powstanie, a wojny husyckie (1419–1436) objęły swoim zasięgiem także Śląsk.
Husyci na Śląsku
Rok 1426 był szczególnie trudny dla śląskich miast. Wyprawy husyckie miały charakter odwetowy za organizowane przeciwko Czechom krucjaty antyhusyckie. Wojska husyckie pustoszyły kolejne miejscowości, prowadząc działania o charakterze łupieżczym. Po nieudanym oblężeniu Kamiennej Góry splądrowały między innymi klasztor w Krzeszowie.
W 2026 roku przypada 600. rocznica tych wydarzeń oraz skutecznej obrony Kamiennej Góry, która – choć otoczona przez nieprzyjaciela – zdołała odeprzeć atak.
Obrona, która stała się legendą
Wydarzenia z 1426 roku szybko przeniknęły do lokalnych podań i kronik. Jedna z najbardziej znanych opowieści została zapisana przez Wilhelma Patschovsky’ego w zbiorze "Die Sagen des Kreises Landeshut" z 1893 roku.
"W dawnych czasach Landeshut było ufortyfikowanym miastem, posiadającym fosę i podwójne mury miejskie, wyposażone w wieże i zamykane bramy. Kiedy husyci najechali Śląsk w 1426 roku, siejąc wszędzie postrach, dotarli również aż do Landeshut, zamierzając je szturmować i splądrować. Mieszkańcy Landeshut jednak jednomyślnie postanowili bronić miasta tak długo, jak to możliwe. Wróg zebrał wszystkie siły, by zdobyć miasto, ale żołnierze na murach stali niewzruszenie, nieustannie ciskając gradem kamieni w nacierającego wroga. Chłopcy, stojąc na drabinach, nieustannie podawali świeże kamienie żołnierzom na murach. Husyci następnie rzucali bomby zapalające na miasto, obracając znaczną jego część w popiół. Miasto z pewnością spłonęłoby doszczętnie, gdyby kobiety, panny i starcy nie walczyli z płomieniami z całych sił, a mężczyźni nie opuścili murów"
"Die Sagen des Kreises Landeshut” Wilhelm Patschovsky, 1893
Przekaz ten pokazuje, jak silnie wydarzenia z 1426 roku oddziaływały na wyobraźnię mieszkańców regionu. Opowieść podkreśla wspólnotowy wysiłek obrońców miasta i rolę wszystkich mieszkańców w ratowaniu Kamiennej Góry przed zniszczeniem.
Historia wykuta w kamieniu
Pamięć o wydarzeniach z 1426 roku znalazła również trwały wyraz w architekturze miasta. W 1905 roku, podczas budowy nowego ratusza w miejscu dawnej bramy miejskiej i fragmentu murów, które niegdyś próbowali sforsować husyci, zachodnią elewację ozdobiono monumentalnym kamiennym fryzem przedstawiającym oblężenie Kamiennej Góry.
Na płaskorzeźbie można dostrzec kolejne sceny walki: płonące domy gaszone przez mieszkańców, kobiety wylewające z murów gorącą wodę i kaszę na nacierających husytów, wojowników próbujących staranować bramę oraz obrońców odpowiadających ogniem z kusz i średniowiecznych machin wojennych.
Fundatorem dzieła był kamiennogórski przemysłowiec i radca handlowy Hermann Rinkel. Fryz do dziś pozostaje jednym z najciekawszych elementów dekoracji ratusza i wyjątkowym świadectwem lokalnej pamięci historycznej.
Dziedzictwo, które warto odkrywać
Sześćset lat po wydarzeniach z 1426 roku historia husyckiego najazdu nadal jest obecna w przestrzeni Kamiennej Góry – nie tylko w kronikach i legendach, ale także w kamiennych detalach architektury. To przypomnienie, że historia miasta to nie tylko daty i fakty, lecz także opowieści przekazywane z pokolenia na pokolenie, które kształtują lokalną tożsamość i pozwalają lepiej zrozumieć przeszłość regionu.
W 2026 roku w Muzeum Tkactwa w Kamiennej Górze zorganizowałem wystawę na temat husytów oraz fryzu na ratuszu.
opr. RG / Mapa Przewodnik Kamienna Góra na 102!
